تفسير قرآن كريم سالها در آسمان دنيا بود ، در حالى كه هدايتگر براى مردم نبود . بعضى ديگر از اين ايراد پاسخ داده‌اند به اينكه هدايت بودن قرآن البته به اين معنا كه مىتواند هادى مردم باشد و مردم را از ضلالت نجات دهد و فارق ميان حق و باطل باشد ، معنايى است كه منافات ندارد با اينكه چند سالى در آسمان دنيا بدون هدايت فعلى و خلاصه راكد مانده باشد ، تا وقتى زمان به كار افتادنش رسيد از آسمان به زمين نازل گردد ، و نظائر آن بسيار است ، مانند قوانينى كه از مجلس قانونگذارى گذشته تا هر وقت زمان به كار بردن فلان ماده اش رسيد آن را به كار ببرند ، و از قوه به فعليت در آورند . اين بود پرسش و پاسخهايى كه پيرامون آيه كرده‌اند ، و ليكن حق مطلب اين است كه حكم قوانين و دستورات با حكم خطاباتى كه متوجه اشخاص مىشود فرق دارد ، در خطابات بايد قبل از صدور خطاب مخاطبى باشد ، هر چند به مدتى اندك آن گاه به او خطاب كنند ، و معنا ندارد خطاب از مقام تخاطب جلوتر باشد ، و در قرآن كريم از اين خطابها بسيار است ، مانند خطاب در آيه : « قَدْ سَمِعَ اللَّه قَوْلَ الَّتِي تُجادِلُكَ فِي زَوْجِها وَتَشْتَكِي إِلَى اللَّه وَاللَّه يَسْمَعُ تَحاوُرَكُما » « 1 » . و خطاب در آيه : « وَإِذا رَأَوْا تِجارَةً أَوْ لَهْواً انْفَضُّوا إِلَيْها وَتَرَكُوكَ قائِماً » . « 2 » و آيه : « رِجالٌ صَدَقُوا ما عاهَدُوا اللَّه عَلَيْه ، فَمِنْهُمْ مَنْ قَضى نَحْبَه وَمِنْهُمْ مَنْ يَنْتَظِرُ ، وَما بَدَّلُوا تَبْدِيلًا » . « 3 » كه در اين سه آيه و امثال آن خطابها متوجه مخاطبينى است كه قبل از خطاب وجود داشته‌اند . علاوه بر اينكه در قرآن كريم ناسخ و منسوخ هست و معنا ندارد كه ناسخ و منسوخ هر دو در يك زمان نازل شوند . بعضى از مفسرين پاسخ داده‌اند كه مراد از نزول قرآن در ماه رمضان نزول آن قسمتى از قرآن است كه در رمضان نازل شده . ولى اين جواب هم درست نيست ، براى اينكه مشهور در نزد مفسرين اين است كه رسول خدا ص كه مبعوث به قرآن بوده در روز بيست و هفتم از ماه رجب مبعوث

--> ( 1 ) خدا سخن آن كس كه در باره همسرش با تو مجادله مىكرد و به خدا شكوه مىكرد شنيد ، و خدا همه گفتگوى شما را مىشنود . « سوره مجادله آيه 1 » ( 2 ) و چون تجارت يا لهوى مىبينند تو را در وسط سخن در حالى كه ايستاده اى رها مىكنند . « سوره جمعه آيه 11 » ( 3 ) مردانى كه عهد خود را كه با خدا بسته‌اند وفا مىكنند ، بعضى از ايشان عمرشان سرآمده ، و بعضى ديگر منتظر سرآمدن عمرند ، و كمترين گوشه اى از عهد خود را دگرگون نمىسازند . « سوره احزاب آيه 23 »